ASANSÖR KULLANIM GÜVENLİĞİ

 Avrupa Güvenlik Tavsiyeleri

On Emir

1. Kabin girişleri korunmamış kabinler  (kapısız kabinler) Sinyalizasyon sistemleri.
2. Aşınmış halatların değiştirilmesi.
3. Kat seviyesinde durma hassasiyeti.
4. Engellilerin kullanımına uygun butonyerler (kabin ve katlarda).
5. Otomatik kapılarda kapı dedektörü (boy fotoseli).
6. Paraşüt sisteminin geliştirilmesi.
7. İletişim sistemi ( kabin içinden dışarısı ile konuşma ).
8. Asbest’siz fren balataları.
9. Kabinin yukarı istikametteki kontrolsüz hareketine karşı koruma.
10. Acil aydınlatma.

      1. GİRİŞİ KORUNMAMIŞ KABİNLER  (kapısız kabinler )

 Riskler:

Kapısız kabinlerde, hareketli kabin ile asansör kuyu duvarı arasına sıkışan nesneler, insanlar ve hayvanlar için açık bir tehlike oluşturmaktadır. 

Oyuncak, tekerlekli sandalye, bebek arabası gibi hacimli gereç kullanan kişi ve çocuklar özellikle bu risk altındadır. Bu türden kazalar genellikle insan ve hayvanların ciddi bir şekilde yaralanması ile sonuçlanmakta, ölümcül kazaların esas kaynağını oluşturmaktadır. En etkili çözüm, kabin kapısının olmasıdır.

Öneri :

 Kabin yolcu girişlerinin kapılı hale getirilmesi, eğer var olan asansörde, kapı fonksiyonlarını yerine getiremiyorsa yerine geliştirilmiş yeni ürün kullanarak, sistemin iyileştirilmesi. 

YENİ ASANSÖRLERE UYGULANACAK KURALLAR

Türk Standardı TS 10922 EN 81–1: 8,5 – KABİN GİRİŞİ:

  Kabin girişleri kapılarla donatılmalıdır.

Avrupa Parlamentosu ve Konsey DİREKTİFİ 95/16/EC: EK 1- 3,1

Asansör kabinleri, havalandırma açıklıkları haricinde sabit tavan ve taban dâhil olmak üzere tam boy duvarlarla tamamen kapalı olmalı ve tam boy kapıları olmalıdır. Bu kapılar, kapıların kapalı olmadığı sürece, bölüm 2,3’ün üçüncü alt paragrafında bahsi geçen iskele hareketleri dışında, kabinin hareket etmemesi ve eğer kapıları açıksa, durma konumuna gelmesini temin edecek şekilde tasarlanmalı ve monte edilmelidir.

Kabin ile asansör boşluğu arasına düşme riski olduğu durumlarda, asansör iki seviye arasında durursa veya asansör yoksa kabin kapıları kapalı kalmalı ve dâhili kilidi olmalıdır.

Sinyalizasyon sistemleri

            İki tip sinyalizasyon sistemi vardır.

1)  Kabin durum göstergesi (seviye ) : Kabin içindeki yolcuya, kabinin o anda bulunduğu katı gösterir.

2)  Kabin yön göstergesi: Kabin içindeki yolcuya, asansör kumanda sistemi içinde kayıtlı diğer çağrılarla birlikte, kabinin hangi yönde hareket edeceğini gösterir. Bu sinyalizasyon sistemleri, asansör kapasitesinin en optimum şekilde kullanılmasına yardımcı olur. Ayrıca kabinin  kat arasında kalması halinde , bu sistemler  daha da önem kazanır.

ÖNERİ: Bütün asansör kabinlerinde, kabin kapısı ile birlikte, sinyalizasyon sistemleri kullanma mecburiyeti.

YENİ ASANSÖRLERE UYGULANACAK KURALLAR
 

Türk standardı TS 10922 EN 81–1:8.5 KABİN GİRİŞİ

Kabin girişleri kapılarla donatılmalıdır.

      Türk standardı TS 10922 EN 81 – 1 (Yön) 14.2.4.3-

 Toplamalı kumandalı asansörlerde, durakta bekleyen kişilere, duraktan  kolayca görülebilen ışıklı bir sinyal ile asansörün bir sonraki hareket yönü gösterilmektedir.

 TS 10922  EN 81 – 1  (Kat isimleri ) 15.9 :

      Yeterince görülebilen yazı ve göstergeler, kabinde bulunanların asansörün hangi katta durduğunu anlamalarını sağlamalıdır.

  2. AŞINMIŞ ASKI HALATLARININ DEĞİŞTİRİLMESİ

RİSKLER 

Askı halatlarının kopması halinde oluşacak tehlike son derece açıktır.

ÖNERİ

Halatların düzenli bir şekilde kontrolü ve zamanında değiştirilmesi.

Askı halatının belli bir uzunluğundaki kırık halat lifi sayısını temelde kriter olarak kabul eden birkaç ülke dışında. Avrupa standardında halat değiştirme şartları tarif edilmemiştir. 

    3. KATTA DURMA HASSASİYETİ 

RİSKLER

Eski asansörlerin, özellikle tek hız tahrikli asansörlerin tahrik ve kumanda sistemleri, kabini katta gereken hassasiyetle durdurmaya müsait değildirler. Bu durum, yolcular için kabine girerken veya kabinden çıkarken, eşiğe takılma riskini oluşturur. Bu risk doğal olarak, kabin eşiği ile kat seviyesi arasındaki fark arttıkça artmakta, özürlü ve yaşlılar için de, özellikle daha tehlikeli hal almaktadır.

Böyle asansör sistemlerini, garantili kabul edilebilecek seviyeleme hassasiyetine getirebilecek kontrol sistemleri vardır.  

ÖNERİ

Her binada en az bir asansör, engelli şahısların kullanabileceği şekilde modernize edilmeli.

Avrupa Parlamentosu ve Konsey DİREKRİFİ 95/16/EC : EK 1- 1.2

Kabin monte eden tarafından tespit edilen asansörün, azami kişi sayısı, hesaplanan yüküne karşı gelen yer ve mukavemeti sağlayacak şekilde tasarlanmalı ve kurulmalıdır.

Kişilerin taşınması için planlanan asansörler için boyutları elverdiği ölçüde, kabin kendi yapısal özelliklerinin engelli insanların ulaşım ve kullanımını engellemeyeceği veya kısıtlamayacağı şekilde ve bunların kullanımını sağlayacak şekilde tasarlanmalı ve kurulmalıdır.

4. ENGELLİLERİN KULLANIMINA UYGUN İŞLETME PANELLERİ (Kabin ve Kat butonyerleri )

RİSKLER

Bugünkü sistemlerde butonyerler, tekerlekli iskemle kullananlar için, ya zor ya da ulaşılamayacak yüksekliktedir; aynı zamanda, görme ve işitme özürlüler için de, kullanılması adeta imkânsız durumdadır.

ÖNERİ

Her binada, en az bir asansörün butonyerleri, yeni kurulan asansörlerde olduğu gibi, engellilerin kullanımına uygun hale getirilmelidir.

Avrupa Parlamentosu ve Konsey DİREKTİFİ 95/16/EC EK-1 1.6.1 :

 Yanında refakatçi olmayan özürlü insanların kullanımı için planlanan asansörlerin kumanda cihazları (butonyerleri) buna göre tasarım edilmeli ve kurulmalıdır.

ISO 4190/5-1982 Madde 5.2 :

Tekerlekli sandalyeli özürlü insanlar tarafından kullanılmak üzere tasarlanmış asansörlerde, gerekli olan otomatik çalıştırma için kumanda cihazları ve alarm tertibatları, kabin ön ve arka duvarlardan en az 400 mm. Bir mesafede, ön duvar üzerinde kabin taban seviyesinden 900 mm. İle 1200 mm. Arası yüksekliğe yerleştirilmiş olmalıdır. (yana açılan kapılarda kapanan tarafa )

   5. OTOMATİK KAPILARDA KAPI DEDEKTÖRÜ

TS 10922 EN 81 – 1: 7.5.2

Makine gücü ile çalışan kapılar, bir kapı panelinin çarptığı kişinin maruz kalacağı zararları en aza indirecek bir yapıya sahip olmalıdır.

TS 10922 EN 81 – 1: 8.7.2.1.3

Bir korunma tertibatı kapıyı en geç, kapanma hareketi sırasında kapı panelinin, kapı girişinden geçmekte olan bir kimseye çarpması  (veya çarpmak üzere olması ) anında tekrar açmalıdır. Bu tertibat, her bir kapı panelinin kapanma mesafesinin 50 mm sinde etkisiz hale gelebilir.

Kapanma işleminin çok uzun süre bloke edilmesini önlemek amacıyla, belli bir sürenin geçmesinden sonra, bu koruma tertibatı etkisiz hale getiriliyorsa, koruma tertibatı etkisiz olduktan sonra, kapı kapanırken madde 8.7.2.1.1.2 de tanımlanan kinetik enerji 4J i aşmamalıdır.

 Avrupa Parlamentosu ve Konsey DİREKTİFİ 95/16/EC EK-1 – 4.1

Kat kapıları ve kabin kapıları veya her iki kapı beraberce, motorla çalıştırılıyorsa, hareket ederlerken olabilecek ezilme riskini önleyici bir cihazla donatılmalıdır.

   6. PARAŞÜT SİSTEMİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ

RİSKLER:

Her asansörün, içindeki yolcuları, kabinin aşağı yönde, ani ve kontrolsüz hareketine karşı koruyacak bir paraşüt sistemine haiz olması gerekmektedir. Esas olan iki tip paraşüt sistemi vardır. Ani etkili tip ve kaymalı tip. Ani etkili paraşüt sistemi harekete geçtiğinde, kabin ani olarak çok küçük bir yavaşlama ile durur. Bu duruş kabinde darbe şeklinde hissedilir. Ani etkili paraşüt sistemi, hızı 0,6 m/s nin üzerinde olan asansörlerde kullanıldığı takdirde hem asansör donatımına zarar verebilir, hem de içindeki yolcular için tehlikeli olabilir.

            ÖNERİ:

            Emniyet freni çalışması sırasında , zorlu ve tehlikeli duruştan kurtulmak için , düşük hızlardaki asansörlerde , ani tesirli paraşüt sistemi kullanma hız sınırı 0,6 m/s dır. Hızı 0,6 m/s’nin üzerinde olan asansörlerde , “tampon tesirli ani etkili fren kullanılır” şeklinde bir madde vardır. Ancak bu 1,00 m/sn hızlarda, kayma etkili fren kullanılmalıdır.

                      TS 10922 EN81–1: 9.8.2.1

Asansör beyan hızının 1 m/s ’yi aşma durumunda, kabinde kaymalı güvenlik tertibatı kullanılmalıdır.

a.    Ani frenlemeli tampon etkili güvenlik tertibatı 1 s/s yi aşmayan beyan hızlarında kullanılabilir.

b.    Ani frenlemeli güvenlik tertibatı 0,63 m/s yi aşmayan 
beyan hızlarında kullanılabilir.

Avrupa Parlamentosu ve Konsey DİREKTİFİ 95/16/EC

Elektrik kesintisi ve aksamının kırılması halinde asansör kabinin serbest düşmesi veya kumanda edilemeyen yukarı doğru hareketi engelleyen cihazlara sahip olmalıdır.

Kabinin serbest düşmesini önleyen cihaz kabininin askıda kalmasını sağlayanlardan bağımsız olmalıdır. Cihaz, kabini hesaplanan yükü ile ve asansörü monte eden tarafından ön görülen azami süratindeyken durdurabilmelidir. Bu cihaz yardımıyla hâsıl olan herhangi bir durumda, yük şartları ne olursa olsun, içindekilere zarar verecek bir ters ivmeye sebebiyet vermemelidir.

   7. KABİN İÇİNDEN DIŞARISI İLE İLETİŞİM

 RİSKLER:

Genelde, asansörler çalıştığı zaman, bina içinde akustik bir alarm veren, alarm butonu ile donatılmışlardır. Bu sistemler bina içindeki gerekli yerlerden ve yetkili kişiler tarafından duyulamamakta ve etkisiz kalmaktadırlar.

Bu sebeple, kabinden dışarısı ile iletişimi kesintisiz sağlayacak interkom (çift yollu haberleşme tertibatı) veya telefon kullanılmalıdır. Telefon 24 saat hizmet veren asansör bakım servisine doğrudan bağlanabilmelidir.

ÖNERİ:

Mevcut iletişim sisteminin geliştirilmesi
                       

Avrupa Parlamentosu ve Konsey DİREKTİFİ 95/16/EC: Bölüm 1- 4.5:

Kabin, kurtarma hizmeti verenler ile kalıcı irtibatı sağlayan çift yollu haberleşme tertibatı ile donatılmıştır.

   8. ASBESTSİZ FREN BALATALARI

 RİSKLER:

Eski asansörlerin birçoğunda fren balataları asbest içermekte ve her fren çalıştığında asbest fren tozları havaya karışmaktadır.

Asbestin insan sağlığı üzerindeki etkileri bilinmekte olup, Avrupa Konseyi Direktifleri içinde ele alınmış ve yasaklanmıştır.

Fren balatalarının asbestiz olması gerekmektedir. Düzenli bakım hizmeti sırasında, bu tip balataların değiştirilmesi gerekmektedir.

Fren balatalarının dışında, bazı eski asansörlerin yangına dayanıklı kapılarında, kumanda panellerinde ve bazı elektrik malzemelerinde yangına karşı direnci arttırmak amacıyla kullanılan asbest esaslı tüm malzeme ve kompenentler değiştirilmelidir.

ÖNERİ:

Sistemli bir şekilde tüm asbestli fren balataları değiştirilmeli.

 EN 81 gelecek revizyonlarında asbestli balataları özellikle yasaklayacaktır.

   9. KABİNİN YUKARIYA DOĞRU KONTROLSÜZ HAREKETİNİN ÖNLENMESİ 

RİSKLER:

Karşı ağırlık ile dengelenmiş asansörlerin tahrik makineleri içindeki arıza nedeni ile oluşacak, kabinin kuyu tavanına doğru kontrolsüz hareketi, tesise ciddi zararlar verebildiği gibi, kabin içindeki yolcuların yaralanmasına neden olabilir.

ÖNERİ:

Bu tip sistemlerde, kabini yukarıya doğru kontrolsüz hareketini engelleyecek   bir sistem ile donatılması gerekmektedir.

Avrupa Parlamentosu ve Konsey DİREKTİFİ 95/16/EC: Bölüm 1- 3.2:

Elektrik kesintisi veya aksamın kırılması halinde asansör kabini serbest düşmesini veya kontrol edilemeyen yukarı doğru hareketini engelleyen cihazlara sahip olmalıdır.

TS 10922 EN81–1: 09.10.2001

Yukarı yönde hareket eden kabin aşırı hızlanmasına karşı, hız izleme ve hızı azaltma elemanlarından oluşan koruma tertibatı, kabinin kontrolsüz hareketlerini en az, beyan hızının %115’inde ve en fazla madde 9.9.3’te tanımlanan hızda belirlemeli ve kabini durmalı veya en azından kabin hızını karşı ağırlık tamponunun tasarımlandığı hız seviyesine kadar azaltmalıdır.

  10.ACİL AYDINLATMA  

RİSKLER:

Elektrik gücünün kesilmesi ve şahısların kabinde mahsur kalmaları durumunda karanlık, yolcularda olumsuz psikolojik stres meydana getirmektedir.

ÖNERİ:

Mevcut alarm sistemleri EN 81 doğrultusunda, otomatik olarak şarj edilen akülü güç kaynağı ile güçlendirilmiş alarm sistemleri ile değiştirilmelidir.

TS 10922 EN81-1: 8.17.4 :

Normal aydınlatmanın yapılamadığı durumlarda devreye girmek üzere 1 watt gücündeki lambayı en az bir saat süreyle yakabilecek kapasiteyle, otomatik şarjlı bir acil durum aydınlatma düzeni bulunmalıdır. Bu aydınlatma normal elektriğin kesilmesi ile otomatik devreye girmelidir.

Avrupa Parlamentosu ve Konsey DİREKTİFİ 95/16/EC: Bölüm 1- 4.8 :

Kabin kullanımı halinde veya kapısı açıldığında yeterli şekilde aydınlatılmalıdır, bir acil durum aydınlatması da ayrıca olmalıdır.

KARAR

Bu broşür, 95/216/EC Komisyon tavsiyelerinde yer alan, 10 emniyet maddesinin net bir şekilde altını çizerek resimlemektedir.

Tavsiye 95/216/EC genelde, uygulanacak güvenlik gereklerini tarif etmekte, fakat bu gereklere erişim şeklinde herhangi bir değer veya şekil tarifi yapmamaktadır.

Tavsiyenin 10 maddesinin yorumunu, Avrupa Asansör Endüstrisinin anlayışıyla birlikte sunmak, Avrupa Asansör Cemiyetinin görevi olacaktır.

EUROPEAN ELEVATOR OSSOCIATION